درسنامه آموزشی ریاضی (1) کلاس دهم ریاضی و تجربی
فصل هفتم: درس 2: مقدمهای بر علم آمار، جامعه و نمونه
آیا تاکنون به نقش اعداد و ارقام در زندگی روزمرهٔ یک خانواده فکر کردهاید؟
خانوادهای را که شامل پدر، مادر و فرزندان است، در نظر بگیرید.
اعضای این خانواده در فصل بهار، میخواهند به یک مسافرت تفریحی به یکی از شهرهای کشور بروند.

برای این منظور پدر و مادر خانواده با پیگیری اخبار هواشناسی، به دنبال تعیین مناسبترین زمان برای مسافرت خود هستند. در این اخبار، کارشناس هواشناسی میگوید:
«براساس اعداد و ارقام جمع آوری شده، دربارهٔ میزان دمای هوا، رطوبت جوی و بارش باران طی ده روز گذشته و با استفاده از روشهای مدلبندی هواشناسی، پیش بینی میشود، دمای هوا طی سه روز آینده 5 درجه گرمتر شود و بدون تغییر در میزان رطوبت جوی، هوا صاف آفتابی باشد.»
آنها پس از شنیدن این گزارش، تصمیم میگیرند سه روز آینده را برای مسافرت انتخاب کنند.
بنابراین هرچه اطلاعات دقیق تر و کاملتر باشد و از روشهای مناسبتری برای پیش بینی استفاده شود، تصمیم گیریهای بهتری در خانواده گرفته میشود.
کار در کلاس (صفحهٔ ۱۵۳ کتاب درسی)
1- در پیرامون خود، مثالهایی را از تصمیم گیری یا پیش بینی بر اساس اعداد و ارقام بیاورید.
یک خانواده بر اساس میزان خرجهای ماههای گذشته خود، هزینه زندگی در ماههای آینده را برای خود پیش بینی میکند.
یک مربی بر اساس آمار مربوط به تعداد کم گلهای زده تیمش در بازیهای پیشین، تاکتیک جدیدی را برای بازیهای بعدی پیشبینی میکند.
یک معلم بر اساس نمرات دانشآموزان در فصل خاصی از کتاب درسی پیشبینی میکند که آیا دانشآموزان قادر هستند به سؤالات این فصل تا حد قابل قبول پاسخ دهند یا خیر.
2- مراحل علم آمار را در شکل زیر کامل کنید.

3- با درنظر گرفتن اخبار هواشناسی مراحل علم آمار را در شکل زیر کامل کنید.

4- تفاوت آمار و علم آمار در چیست؟
آمار، مجموعهای از اعداد و ارقام و اطلاعات است، در حالی که علم آمار مجموعهای از روشهایی شامل جمعآوری اعداد وارقام، سازماندهی و نمایش و تحلیل و تفسیر داده و در نهایت نتیجهگیری و پیش بینی و قضاوت مناسب در مورد پدیدههاست.
5- مدیر کارخانهای برای پیدا کردن تعدادکل لامپهای معیوب در یک ماه آینده، میخواهد یک تحقیق آماری انجام دهد. برای این منظور تعداد لامپهای معیوب را در چند روز کاری به صورت زیر جمع آوری کرده است.
| روز کاری پنجم | روز کاری چهارم | روز کاری سوم | روز کاری دوم | روز کاری اول | روزهای کاری |
| 180 | 120 | 90 | 70 | 50 | تعداد لامپهای معیوب |
براساس دادههای به دست آمده، به سؤالات زیر پاسخ دهید:
الف) روند تغییر اعداد و ارقام در این تمرین نشان دهندهٔ چه چیزی است؟
نشاندهنده افزایش تعداد لامپهای معیوب است که به نوعی مشخص میکند دستگاههای خط تولید دچار اشکال شدهاند.
ب) در این تمرین چه چیزی به عنوان آمار محسوب میشود؟
جدول مربوط به تعداد لامپهای معیوب، آمار محسوب میشود.
پ) بهترین تصمیمی که مدیر کارخانه براساس «علم آمار» میتواند بگیرد، چیست؟
توقف یا اصلاح خط تولید لامپها * ادامهٔ خط تولید لامپها
6- کدام جمله درست و کدام جمله نادرست است:
الف) اولین قدم در استفاده از «علم آمار»، جمع آوری دادههاست. درست
ب) پیش بینی و تصمیم گیری برای آینده، نتیجهٔ استفاده از «علم آمار» است. درست
پ) «علم آمار»، همان اعداد و ارقام است. نادرست
7- به شکل روبه رو توجه کنید: آیا این شکل را میتوان به اعداد و ارقام تبدیل کرد؟ اعداد و ارقام آن چگونهاند؟ برای پاسخ به این سؤالات، کاربرد علم آمار در مهندسی کامپیوتر را مطالعه کنید.
بله، اعداد و ارقامی که به این تصویر نسبت داده میشود بر اساس رنگ و میزان روشنایی آن رنگی است که در هر پیکسل وجود دارد.

8- جدول سمت راست، جدول عددی شکل سمت چپ نامیده میشود. اگر رنگ سبز را با عدد 3، رنگ زرد را با عدد 2، رنگ قرمز را با عدد 1 و رنگ مشکی را با عدد صفر، نشان دهیم. جدول عددی و شکل زیر را کامل کنید.

جامعه و نمونه
فعالیت (صفحهٔ ۱۵۵ کتاب درسی)
الف) چاقی امروزه، به عنوان یکی از مسائل مهم و اساسی در زمینهٔ سلامت افراد محسوب میشود. برای اطلاع بیشتر، کاربرد علم آمار در علوم پزشکی را مطالعه کنید.
ب) شکل «الف»، افراد یک شهر را نشان میدهد که شامل افراد عادی و افراد چاق میباشند.
به نظر شما، این کار به سادگی انجام میشود؟
همان گونه که احتمالاً حدس زدهاید، جمع آوری آمار تمام شهر، کار آسانی نیست.
همان گونه که در شکل «ب» دیده میشود، به جای شمارش کل افراد این شهر، میتوان تعدادی از افراد شهر را انتخاب کرد و براساس آن، پیش بینی کرد که چند درصد از افراد این شهر چاقاند.
به کمک افراد انتخابی از شهر در شکل «ب» پیش بینی کنید که چند درصد افراد این شهر چاقاند.
همان طور که میبینید این بار پاسخ به سؤالات، با دقت بیشتر و آسانتر داده میشود و به راحتی درصد افراد چاق در زیر مجموعهٔ انتخابی قابل محاسبه است.
کار در کلاس (صفحهٔ ۱۵۷ کتاب درسی)
در نمودار روبه رو تعداد کل قطعات تولیدی دو کارخانهٔ «الف» و «ب» مشخص شده است. برای شناسایی تعداد قطعات معیوب، نمونههایی از تعداد کل قطعات تولیدی انتخاب شده که در نمودار روبه رو ارائه شده است. با توجه به اعداد و ارقام موجود در نمودار، جدول صفحهٔ بعد را کامل کنید.

| اندازهٔ نمونه | نمونه | اندازهٔ جامعه | عضو جامعه | جامعه |
| 1000 | قطعات تولیدی انتخابی | 6000 | قطعات تولیدی | کارخانه الف |
| 750 | قطعات تولیدی انتخابی | 5000 | قطعات تولیدی | کارخانه ب |
تمرین (صفحهٔ ۱۵۸ کتاب درسی)
1- میخواهیم دربارهٔ کیفیت محصولات تولیدی یک کارخانه، تحقیقی انجام دهیم. برای این منظور، از تعداد کل قطعات تولید شده در کارخانه که برابر با 10000 قطعه است، 100 قطعه انتخاب میشود. با توجه به اطلاعات موجود، جدول زیر را کامل کنید:
| ویژگی مورد بررسی | اندازهٔ نمونه | اندازهٔ جامعه | جامعه |
| کیفیت محصولات | 100 | 10000 | کل محصولات تولیدی کارخانه |
2- کدام جمله درست و کدام جمله نادرست است:
الف) اندازهٔ جامعه کمتر از اندازهٔ نمونه است. نادرست
ب) اعضای نمونه، همان اعضای جامعهاند. نادرست
پ) نمونهٔ زیر مجموعهای از جامعه است. درست
3- در شکل زیر، دانش آموزان یک مدرسه در صف صبحگاهی مشاهده میشوند.

هر صف افقی نشان دهندهٔ تعداد دانش آموزان یک کلاس است. جامعه و اعضای آن را مشخص کنید و دو نمونه دلخواه از این جامعه را ارائه کنید.
جامعه: کل دانشآموزان
اعضای جامعه: دانشآموزان مدرسه
نمونه1: دانشآموزانی که در زنگ اول و سوم به حیاط نمیروند.
نمونه2: دانشآموزانی که در روز دوشنبه، شیرکاکائو میآورند.




